Kobiety i zrównoważony rozwój

Tło historyczne: od wykluczenia do współdecydowania 

Droga kobiet do pełnoprawnego udziału w życiu gospodarczym była długa i wyboista. W wielu miejscach na świecie ta podróż nadal trwa. Nie brakuje na niej systemowych utrudnień i różnych prędkości. Sam Międzynarodowy Dzień Kobiet został ustanowiony w 1910 roku po fali protestów robotniczych w USA i Europie. W Polsce pierwsze prawa wyborcze w Polsce kobiety uzyskały już w 1918 roku, jednak ich niezależność finansowa kształtowała się znacznie wolniej. 

O historii praw wyborczych kobiet można przeczytać więcej w artykule z okazji 100 rocznicy wydania dekretu Józefa Piłsudskiego, w którym pojawia się fraza „bez różnicy płci”.  

Jak kształtowała się rola kobiet na przestrzeni lat? 

Na początku XX wieku wyraźnie widać dominację modelu „housewife” i prawne ograniczenia w dysponowaniu własnym majątkiem w wielu krajach europejskich. Był to jednak okres licznych zmian społecznych, kobiety walczyły o swoje prawa. W latach 70. XX wieku nastąpił przełom – większość zachodnich kultur zniosła ograniczenia w dostępie do edukacji wyższej i rynków finansowych.  

Ciekawostka: w USA dopiero w 1974 roku zakazano dyskryminacji kobiet w dostępie do kart kredytowych. Uchwalona przez Kongres ustawa o równej zdolności kredytowej (Equal Credit Opportunity Act – ECOA), uczyniła nielegalną dyskryminację ze względu na płeć lub stan cywilny przy udzielaniu kredytów. 

Teraz w XXI wieku elementem strategii wielu firm jest obszar DEI: diversity, equity, and inclusion (różnorodność, równość, inkluzywność), w której różnorodność staje się miernikiem odporności biznesowej (business resilience). 

Ile lat dzieli nas od równości? Perspektywa ekonomiczna 

Mimo postępów, dane statystyczne są bezlitosne. Według raportu World Economic Forum (WEF) „Global Gender Gap Report 2025”, przy obecnym tempie zmian świat potrzebuje aż 123 lata, aby całkowicie zniwelować różnice między płciami we wszystkich obszarach. Ten wynik jest o 11 lat lepszy niż w prognozach z 2024 roku, jednak data docelowa wciąż wykracza daleko poza cele zrównoważonego rozwoju wyznaczone na rok 2030. Żaden kraj nie osiągnął jeszcze pełnej równości płci. 

W kontekście samej luki ekonomicznej (Economic Participation and Opportunity) sytuacja wygląda jeszcze poważniej. W tym obszarze oszacowano, że pełną równość gospodarczą osiągniemy dopiero za 135 lat. 

Różnice w uczestnictwie w rynku pracy i wynagrodzeniach są najbardziej oporne na zmiany. W Polsce wiele kobiet pozostaje poza rynkiem pracy ze względu na nieodpłatną pracę opiekuńczą. Faktem pozostają też zjawiska takie jak „szklany sufit” (bariery w awansie). Kobiety stanowią jedynie 28,8% osób na stanowiskach wyższego szczebla. Nierzadko spotykana jest też „lepka podłoga” (zatrzymywanie kobiet na najniższych szczeblach płacowych). 

Raport Global Gender Gap Report 2025 podkreśla, że domknięcie luki płacowej mogłoby zwiększyć globalne PKB o miliardy dolarów, co czyni równouprawnienie priorytetem makroekonomicznym. 

Kobiety w Agendzie 2030 – SDG 5 i nie tylko 

Cele Zrównoważonego Rozwoju (SDGs) ONZ stanowią globalny kompas dla działań ESG. Rola kobiet jest bezpośrednio adresowana w SDG 5: Równość płci, który zakłada m.in.: 

• Eliminacja dyskryminacji i przemocy (Zadania 5.1 i 5.2): To zobowiązanie do wdrażania polityk zerowej tolerancji wobec molestowania oraz dyskryminacji w procesach rekrutacyjnych i płacowych. 

• Wycena pracy nieodpłatnej (Zadanie 5.4): Cel ten postuluje o uznanie opieki nad dziećmi i osobami starszymi za istotny wkład ekonomiczny. W praktyce biznesowej oznacza to wspieranie elastycznych form pracy i urlopów rodzicielskich dla obu płci, co pozwala kobietom na utrzymanie ciągłości kariery. 

• Wzmocnienie pozycji przywódczej (Zadanie 5.5): Ten punkt bezpośrednio koresponduje z dyrektywami unijnymi. Zakłada on zapewnienie kobietom pełnego i efektywnego udziału w podejmowaniu decyzji na wszystkich szczeblach decyzyjnych w życiu ekonomicznym i publicznym. 

Warto zauważyć, że wzmocnienie pozycji kobiet (women’s empowerment) jest warunkiem koniecznym do realizacji innych celów, takich jak SDG 1 – Koniec z ubóstwem czy SDG 8 – Wzrost gospodarczy i godna praca. 

Standardy ESRS S1 i S2 – Od deklaracji do twardych danych 

Europejskie Standardy Sprawozdawczości (ESRS) przekładają równouprawnienie na konkretne wymogi raportowe dla firm działających w UE. 

• ESRS S1-9 – Mierniki różnorodności: Wymaga ujawnienia struktury płci w organach zarządczych.  

• ESRS S1-16 – Mierniki wynagrodzeń (luka płacowa i całkowite wynagrodzenie): Nakłada obowiązek wykazania różnicy w wynagrodzeniach kobiet i mężczyzn na tych samych stanowiskach. 

• ESRS S2 – Pracownicy w łańcuchu wartości: Standard ten idzie o krok dalej, wymagając od firm monitorowania warunków pracy kobiet u ich dostawców, szczególnie w regionach narażonych na pracę przymusową czy dyskryminację. 

Branża ESG ma twarz kobiety  

Ciekawym zjawiskiem na współczesnym rynku pracy jest silna feminizacja sektora zrównoważonego rozwoju. Te statystki spełnia również MATERIALITY. Zgodnie z raportem „Menedżerowie_ki ESG 2025”, na stanowiskach związanych z ESG w Polsce pracują głównie kobiety, które stanowią aż 77% wszystkich specjalistów i menedżerów w tym obszarze. Trend ten jest widoczny również w ujęciu globalnym – dane serwisu Greenbiz z 2024 roku wskazują, że kobiety zajmują około 63% stanowisk dyrektorskich ds. zrównoważonego rozwoju (Chief Sustainability Officers). Jest to zdublowanie wartości względem 2010 roku.  

Sylwetki liderek zrównoważonego rozwoju 

Historię ESG tworzą konkretne osoby. Warto przybliżyć postacie, które wyznaczają standardy.  

Gro Harlem Brundtland: Matka chrzestna zrównoważonego rozwoju 

Nie sposób mówić o współczesnym raportowaniu ESG bez przywołania postaci Gro Harlem Brundtland. To ona stworzyła pojęcie zrównoważonego rozwoju. Jako przewodnicząca Światowej Komisji ds. Środowiska i Rozwoju, w 1987 roku opublikowała przełomowy raport pt. „Nasza wspólna przyszłość” (nazywany raportem Brundtland). Możemy przeczytać w nim, że zrównoważony rozwój, to taki, który „zaspokaja potrzeby obecnego pokolenia bez ograniczania możliwości zaspokajania potrzeb przyszłych pokoleń”. Praca Brundtland przesunęła ciężar dyskusji z czystej ochrony przyrody na zintegrowane podejście obejmujące ład gospodarczy, sprawiedliwość społeczną i ochronę środowiska.  

Kate Raworth – Twórczyni „Ekonomii Obwarzanka” 

Angielska ekonomistka z Oxfordu, która rzuciła wyzwanie tradycyjnym modelom wzrostu PKB. Jej koncepcja Doughnut Economics (Ekonomia Obwarzanka) stała się ramą dla wielu zrównoważonych miast (m.in. Amsterdamu) i firm. Kate Raworth wskazuje, że celem gospodarki powinno być zaspokojenie potrzeb wszystkich ludzi (wewnętrzny krąg obwarzanka) przy jednoczesnym nieprzekraczaniu granic planetarnych (zewnętrzny krąg).  

Christiana Figueres: Kluczowa architektka Porozumienia Paryskiego 

Dyplomatka z Kostaryki, która jako Sekretarz Wykonawczy UN FCCC (Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu) doprowadziła do historycznego sukcesu w 2015 roku. Jej podejście, znane jako „niepoprawny optymizm” (outrage optimism), udowodniło, że dyplomacja oparta na budowaniu mostów i empatii jest skuteczniejsza w rozwiązywaniu globalnych kryzysów niż tradycyjne, siłowe negocjacje. Jest współautorką książki „The Future We Choose”, która stanowi fundament walki z kryzysem klimatycznym. 

Równość płci jako fundament odpornego biznesu 

Droga kobiet w świecie gospodarczym – od pionierskich działań Gro Harlem Brundtland po współczesne regulacje ESRS i cele SDG 5 – pokazuje, że równouprawnienie i inkluzywność jest nieodzownym elementem zrównoważonego rozwoju. Pomimo tego, że według prognoz World Economic Forum pełne domknięcie luki płacowej może zająć jeszcze kilka generacji, to właśnie rzetelne raportowanie luki płacowej, dbanie o różnorodność w zarządach oraz czerpanie z wiedzy wybitnych liderek pozwala ten proces przyspieszyć. Dla nowoczesnych organizacji wdrażanie standardów to już nie tylko wymóg prawny, ale inwestycja w przewagę konkurencyjną i stabilność w niepewnych czasach.