Dlaczego teraz?
Komisja nazywa lato 2026 r. „latem prawdy”. Pożary objęły ok. 700 tys. ha, a poziom wody w Dunaju, Renie i Garonnie spadł do krytycznie niskiego poziomu, co zakłóciło transport i bezpieczeństwo energetyczne. W ostatnich czterech latach straty gospodarcze UE związane z ekstremalnymi zjawiskami klimatycznymi wynosiły ok. 50 mld euro rocznie. W latach 80. było to 8,6 mld euro. Potrzeby inwestycyjne w zakresie adaptacji Komisja szacuje na ok. 70 mld euro rocznie i wskazuje, że każde zainwestowane euro może zwrócić się od 2 do 10 razy w postaci unikniętych strat.
Według Komisji część dotychczasowych działań jest rozproszona i zbyt często reaktywna. Nowe ramy mają zmienić to podejście na systemowe i wyprzedzające.
Główne elementy projektu Prawa o odporności na zmianę klimatu
Projekt prawa (COM(2026) 730) ma uprościć i ujednolicić sposób, w jaki UE i państwa członkowskie zarządzają ryzykiem klimatycznym. Komisja proponuje w nim sześć rozwiązań:
- Referencyjna ścieżka ocieplenia. Jako punkt odniesienia przyjęto wzrost temperatury o 1,5°C do 2030 r., 2°C do 2050 r. i 3°C do 2100 r. względem epoki przedprzemysłowej. Ma ona stanowić bazowe założenie przy decyzjach dotyczących polityk, aktywów i inwestycji.
- Wskazanie podmiotów odpowiedzialnych za ryzyko. Dla każdego obszaru polityki i każdego szczebla administracji trzeba będzie jasno określić, kto odpowiada za zarządzanie ryzykiem klimatycznym.
- Regularne i porównywalne oceny ryzyka. Oceny krajowe i Europejska ocena ryzyka klimatycznego mają być spójne i zsynchronizowane.
- Zachęta do uwzględniania ryzyka przy wykonywaniu zadań publicznych, zwłaszcza w budżetowaniu, planowaniu przestrzennym i ocenach skutków regulacji.
- Jeden krajowy plan strategiczny. Zastąpi cztery obecne instrumenty planistyczne. Na poziomie UE dotychczasową strategię adaptacyjną zastąpi unijny plan strategiczny, przewidziany na III kwartał 2028 r.
- Prostsze monitorowanie postępów działań na rzecz odporności klimatycznej.
Komisja zapowiada, że zacznie stosować podejście z projektu prawa od razu.
Narzędzia online i wsparcie dla regionów
Wielu decydentom, firmom i mieszkańcom brakuje rzetelnych i łatwych w użyciu informacji o ryzyku klimatycznym. Dlatego projektowi przepisów towarzyszą narzędzia online oraz wsparcie dla regionów i miast, w których mieszka ok. 75% ludności UE:
- European Climate Viewer – interaktywna mapa prognozowanych zagrożeń klimatycznych oparta na danych Copernicus C3S.
- Navigator of Climate Resilience Tools – pomaga dobrać narzędzia do lokalizacji, sektora i rodzaju zagrożenia.
- Solutions Explorer – baza wdrożonych rozwiązań adaptacyjnych wraz z informacją o ich finansowaniu i możliwościach powielenia.
- Nowa europejska platforma odporności klimatycznej, która stopniowo zastąpi serwis Climate-ADAPT.
- Wskazanie 100 najbardziej narażonych terytoriów w Europie i ocena, na jakim szczeblu należy zarządzać ich ryzykiem.
- Plan wdrożenia prawa, który Komisja przedstawi w ciągu sześciu miesięcy od jego przyjęcia.
Szanse dla biznesu
Globalny rynek rozwiązań adaptacyjnych ma osiągnąć ok. 3,5 bln euro do 2050 r. Komisja chce, aby UE stała się liderem tego rynku. W tym celu planuje:
- wprowadzenie odporności klimatycznej jako kryterium jakościowego w zamówieniach publicznych, przewidziane w projekcie nowego rozporządzenia (stanowią one ok. 14% PKB UE)
- zwołanie w 2027 r. dialogu przemysłowego poświęconego technologiom odporności,
- wsparcie wprowadzania innowacji na rynek z programów Horyzont Europa i EIC,
- prace nad normami europejskimi uwzględniającymi ryzyko klimatyczne.
Finansowanie i ubezpieczenia
Ramy mają pomóc uruchomić publiczne i prywatne środki na odporność klimatyczną oraz zmniejszyć lukę ubezpieczeniową. Najważniejsze zapowiedzi:
- Przegląd i promowanie zachęt podatkowych, np. ulg i przyspieszonej amortyzacji inwestycji zwiększających odporność.
- Łatwiejsza pomoc publiczna po rewizji rozporządzenia GBER, spodziewanej na początku 2027 r.
- Wieloletnie ramy finansowe 2028–2034: zgodnie z propozycją Komisji wydatki na adaptację będą wliczane do celu klimatyczno-środowiskowego wynoszącego co najmniej 35% budżetu.
- Zrewidowane akty delegowane Taksonomii UE mają ułatwić identyfikację i finansowanie inwestycji w odporność.
- Fizyczne ryzyka klimatyczne mają być lepiej odzwierciedlane w wycenie aktywów i sprawozdawczości finansowej.
- EBI przeznaczy co najmniej 30 mld euro na adaptację w latach 2026–2030.
- Dotychczas ubezpieczonych było tylko ok. 25% strat z katastrof naturalnych. Komisja powoła Climate Insurance Alliance, który do końca 2027 r. przedstawi działania zmniejszające tę lukę.
Kolejne kroki
Komisja zapowiedziała dalsze inicjatywy: Europejski plan dotyczący fal upałów, Europejską inicjatywę wodną, grupę doradczą PreparEU ds. gotowości na klęski żywiołowe oraz plan działania na rzecz efektywnego energetycznie chłodzenia i ogrzewania (2027).
Co to oznacza dla firm?
Ramy zmieniają kontekst, w którym firmy oceniają ryzyka klimatyczne. Referencyjna ścieżka ocieplenia stanie się punktem odniesienia dla administracji publicznej, a pośrednio także dla rynku finansowego. Warto więc już teraz sprawdzić, czy analiza ryzyk fizycznych i scenariuszowa analiza odporności prowadzone na potrzeby raportowania zgodnego z ESRS E1 czy Taksonomią UE uwzględniają podobne założenia. Odporność klimatyczna coraz wyraźniej wpływa na dostęp do finansowania, koszt ubezpieczenia i szanse w przetargach publicznych.
Polish 
English